Czy warto zwiedzić pałac w Rundāle? Szczera odpowiedź łotewskiej przewodniczki

Krótka odpowiedź, przeczytaj ją najpierw

• Tak, pałac w Rundāle warto zwiedzić, jeśli lubisz architekturę barokową, osiemnastowieczną historię albo samą myśl o tym, że we wtorek rano masz 138-pokojowy pałac niemal wyłącznie dla siebie.
• Zaprojektował go Francesco Rastrelli, ten sam architekt, który zbudował Pałac Zimowy w Petersburgu. Czterdzieści sal apartamentów reprezentacyjnych odtworzono do stanu z XVIII wieku, a ogród francuski z 2300 różami to najpiękniejszy ogród formalny w państwach bałtyckich.
• Leży 70 km na południe od Rygi, około 75 minut samochodem albo mniej więcej 90 minut autobusem publicznym przez Bauskę. Bez bezpośredniego pociągu.
• Bilet wstępu jest skromny (w chwili pisania tego tekstu około 12 EUR za bilet na pełną trasę), a pałac jest otwarty cały rok, siedem dni w tygodniu.
• Przyjedź w dzień powszedni albo poza szczytem lata. Złota Sala we wtorek rano we wrześniu to jest właśnie to, po co to miejsce istnieje. Ta sama sala o 13 w sobotę w lipcu, z czterema wycieczkami autokarowymi, to już nie.
• Od końca maja do połowy lipca ogród różany jest u szczytu, co dla podróżujących po ogrody jest jedynym oknem, które naprawdę się liczy. Poza tym oknem to wnętrza pałacu są tym, po co się przyjeżdża.
• Powinieneś sobie to odpuścić, jeśli masz tylko 48 godzin w Rydze i nie widziałeś jeszcze Starego Miasta. Albo jeśli zbytnio nie interesują Cię barokowe wnętrza. Albo jeśli chcesz szybki dzień miejskiego wypadu z dużą dawką różnorodności, bo wtedy dolina Gauji jest lepszym wykorzystaniem tego samego budżetu.

Czym właściwie jest pałac w Rundāle

W skrócie Rundāle to wiejski pałac niczym szkatułka z klejnotami, a nie dwór królewski. To rozróżnienie ma znaczenie, bo właśnie ono zaskakuje większość osób przyjeżdżających po raz pierwszy. Wrócę do niego niżej, w sekcji o Wersalu.

Historia jest na tyle dobra, że mogłaby być serialem Netflixa. Rundāle zlecił w 1735 roku Ernst Johann von Biron, ambitny książę Kurlandii. Było to małe, na poły niezależne księstwo na wybrzeżu Bałtyku, które już nie istnieje jako jednostka polityczna, ale które u szczytu potęgi kontrolowało większość dzisiejszej południowej Łotwy. Biron był faworytem (a, zależnie od tego, komu wierzysz, kochankiem) cesarzowej Anny Rosyjskiej. Gdy Anna zmarła w 1740 roku, Biron został na krótko regentem Rosji, a potem, w ciągu trzech tygodni, aresztowany przez rywali i skazany na śmierć. Wyrok zamieniono na zesłanie i wysłano go na Syberię. Spędził tam dwadzieścia dwa lata.

W 1762 roku na tron wstąpiła Katarzyna Wielka, uwolniła go, przywróciła mu tytuł księcia Kurlandii i odesłała do domu. Miał wtedy po siedemdziesiątce. Pierwszą rzeczą, którą zrobił po powrocie do Rundāle, było sprowadzenie z powrotem Rastrellego i dokończenie pałacu. Budowa stała zamrożona przez dwie dekady, z na wpół osadzonymi drzwiami, na wpół ułożonymi podłogami i boazerią w magazynie. Drugi etap budowy trwał od 1764 do 1768 roku, a człowiekiem zatwierdzającym każdą decyzję był siedemdziesięciodwuletni książę, który większość swojej siódmej dekady spędził na Syberii. Jeśli znasz tę historię, ten upór widać w budynku. Jest w parkiecie w jodełkę z lat 60. XVIII wieku w apartamentach księcia, ułożonym podczas końcowego zrywu. Jest w portretach Birona jako starca we własnym pałacu, a nie jako młodego faworyta na obcym dworze.

Pałac ma w sumie 138 pokoi. Czterdzieści z nich, czyli apartamenty reprezentacyjne, sale ceremonialne, prywatne komnaty księcia oraz pokoje księżnej, odtworzono z mozołem do osiemnastowiecznego wyglądu. Renowacja trwała od 1972 do 2014 roku, dłużej niż pierwotna budowa, i prowadził ją niemal w pojedynkę łotewski malarz i historyk sztuki Imants Lancmanis, dla którego stała się dziełem życia. Reszta budynku jest w różnym stopniu wykorzystywana, jako biura muzeum, zbiory rezerwowe oraz pokoje pozostawione w zniszczonym stanie z połowy XX wieku jako kontrapunkt dla części odrestaurowanych.

Ogrody francuskie odtworzono z oryginalnych planów Rastrellego z 1736 roku. Dziesięć hektarów. 2300 róż w 600 odmianach, przeważnie historycznych kultywarach z XVIII i XIX wieku. Kwitną od końca maja do lipca. Przez resztę roku ogrody nadal warto przejść dla samej struktury, a nie dla róż.

Czy naprawdę warto poświęcić mu dzień? Szczera odpowiedź

To zależy. Cztery przypadki poniżej obejmują większość podróżnych.

Jeśli masz trzy dni w Łotwie lub więcej i lubisz zabytkowe budynki, tak. Rundāle to po prostu najlepsze barokowe wnętrze w państwach bałtyckich i łatwy wypad na pół dnia z Rygi. Dla każdego z normalnym planem podróży po Łotwie dzień w Rundāle to oczywiste uzupełnienie dni na Starym Mieście oraz dnia nad morzem lub w naturze.

Jeśli masz tylko 48 godzin w Rydze, raczej nie. Stare Miasto w Rydze to wpisane na listę UNESCO średniowieczne centrum z własną, 800-letnią historią. Dzielnica secesyjna ma jedno z najgęstszych w Europie skupisk architektury Jugendstilu. Rundāle to dziesięciogodzinny dzień tam i z powrotem, z czego pięć godzin na autostradzie. Jeśli musisz wybierać między Starym Miastem Rygi a Rundāle, wybierz Stare Miasto. Rundāle to nagroda za powrót na Łotwę po raz drugi.

Jeśli jesteś konkretnie osobą od baroku, ogrodów lub osiemnastowiecznej historii, tak. Na świecie zachowała się garstka nienaruszonych wnętrz Rastrellego. Rundāle jest jednym z nich. Złota Sala nie jest największa ani najsłynniejsza spośród swoich sióstr w Petersburgu, ale niemal na pewno jest tą, do której podejdziesz najbliżej w dniu zwiedzania, bo nie przewijają się przez nią grupy ustawione po trzydzieści osób. To rzadkość w europejskim zwiedzaniu pałaców w 2026 roku.

Jedna alternatywa warta rozważenia. Jeśli chcesz różnorodności zamiast głębi, dolina Gauji prawdopodobnie pasuje lepiej. Sigulda, Cēsis i Turaida dają Ci trzy zamki, leśny park narodowy oraz dwa małe miasta w ciągu dziesięciogodzinnego dnia. Rundāle daje jeden pałac, jedną średniowieczną twierdzę w Bauskė oraz spokojny pomost wiodący w Wielkie Bagno Ķemeri. Oba to dobre dni. Po prostu są to różne rodzaje dnia.

Rzecz z „Wersalem Bałtyku” i dlaczego wprowadza w błąd

Oto jedna jedyna rzecz, która zaskakuje większość osób przyjeżdżających po raz pierwszy. Warto ją zrozumieć, zanim wyruszysz.

Każdy przewodnik i artykuł podróżniczy o Rundāle, jaki kiedykolwiek czytałam, nazywa to miejsce „Wersalem Bałtyku”. To wygodny skrót myślowy i oddaje jedną prawdziwą rzecz, mianowicie że Rundāle jest najbardziej okazałym pałacem barokowym w tej części świata. Problem w tym, że „Wersal” niesie ze sobą cały zestaw oczekiwań, takich jak ogromna skala, dwór królewski, niekończące się sale złota, tysiące zwiedzających, czterdziestominutowe kolejki i aksamitne sznury wszędzie. A Rundāle jest niemal niczym z tego.

Rundāle jest dużo mniejsze od Wersalu. Odtworzona trasa obejmuje czterdzieści sal. Wersal ma ponad 2300 sal w sumie i zwiedza się ich setki. Rundāle było letnią rezydencją księcia, a nie czynnym dworem króla Francji, a skala ambicji różni się tu mniej więcej dziesięciokrotnie. Złota Sala w Rundāle ma około dwudziestu metrów długości. Sala Lustrzana w Wersalu siedemdziesiąt trzy.

Więc jeśli przyjedziesz, oczekując małego Wersalu, będziesz rozczarowany. Skala jest nie ta, tłumy są nie te i polityka jest nie ta. Ale jeśli przyjedziesz z myślą, że Rundāle to wiejski pałac, prywatna letnia rezydencja księcia o świetnym guście architektonicznym i dramatycznym życiu, całe doświadczenie zyskuje nowe ramy. Nie patrzysz na dwór Króla Słońce. Patrzysz na siedemdziesięcioletni projekt jednego człowieka, który chciał zbudować sobie piękne miejsce na starość, przerwany na dwadzieścia dwa lata przez Syberię i dokończony u schyłku życia przez tego samego architekta, który zaczął go za młodu. To budynek znacznie bardziej osobisty niż Wersal, i po części dlatego bardziej wzrusza.

Druga rzecz, którą porównanie do „Wersalu” ujmuje błędnie, to tłumy. We wtorek rano we wrześniu w Rundāle wielokrotnie wchodziłam do Złotej Sali i nie zastawałam w niej nikogo. Naprawdę nikogo. Tylko parkiet, sztukaterie i ciężar ciszy. To doświadczenie, którego Wersal przestał być w stanie oferować jakieś sto lat temu. Jeśli lubisz zabytkowe pałace za to, jak się je odczuwa, gdy są puste, Rundāle jest najlepszym wyborem w tej połowie Europy.

Sale, które się liczą, jeśli masz mało czasu

Pełna odrestaurowana trasa zajmuje w normalnym tempie od około 90 minut do dwóch godzin. Jeśli masz mniej czasu albo chcesz wiedzieć, na co zwrócić uwagę, oto sale, w których warto zwolnić.

• Złota Sala. Ceremonialna sala główna, używana na przyjęcia państwowe. Złocone sztukaterie, portrety Bironów oraz strop malowany sceną założenia pałacu. Najbardziej rozpoznawalna sala w Rundāle i ta, która trafia na większość pocztówek. Zwolnij i spójrz w górę.
• Biała Sala. Tuż obok. Używana na bale i tańce. Rastrelli zaprojektował ją jako celowy wizualny kontrast wobec Złotej Sali, z chłodnymi, biało-tynkowymi sztukateriami, niebieskim stropem w stylu Delft oraz niezwykle dobrą akustyką. Jeśli podczas Twojej wizyty gra muzyka klasyczna (często gra), tu brzmi najlepiej.
• Wielka Galeria. Długa sala łącząca sale ceremonialne z apartamentami księżnej. Portrety rodzinne, pejzaże oraz widok na ogrody francuskie przez sięgające od podłogi do sufitu okna po jednej stronie.
• Prywatne apartamenty księcia. Tu osobista historia brzmi najmocniej. Sypialnia Birona, jego gabinet, jego garderoba. Parkiet z lat 60. XVIII wieku jest tu oryginalny, ułożony, gdy miał po siedemdziesiątce. Przyjrzyj się podłodze równie uważnie, jak ścianom.
• Apartamenty księżnej. Mniejsze pokoje niż u księcia, ale często piękniej zachowane. Gabinet Chiński (osiemnastowieczne europejskie wyobrażenie o tym, jak wygląda chiński pokój, co nie jest tym samym, co chiński pokój) to mały akcent wart przystanku.
• Ogród różany (tylko od końca maja do połowy lipca). Dziesięć hektarów francuskiego parteru formalnego, 2300 róż w 600 odmianach, w większości starych kultywarach. Poza oknem różanym ogród jest nadal pięknie utrzymany, ale mniejszym powodem, by się zatrzymać.

Jak tam dotrzeć, Twoje opcje

Rundāle leży około 70 km na południe od Rygi, we wsi Pilsrundāle w okręgu Bauska. W pobliżu nie ma żadnej stacji kolejowej. Są cztery praktyczne sposoby, by tu dotrzeć.

Pakietowy dzień z przewodnikiem to ten, który wybiera większość naszych gości, bo rozwiązuje dwa największe problemy wyprawy do Rundāle na własną rękę. Pierwszy to długi dzień za kierownicą w obie strony. Drugi to fakt, że sama wizyta w pałacu to tylko jakieś dwie godziny treści, co w drodze powrotnej zostawia niezręcznie dużo czasu. Dorzucenie do dnia zamku w Bauskė i wizyty na pomoście bagna Ķemeri nadaje mu porządny łuk, z pałacem rano, średniowieczną twierdzą po obiedzie oraz liczącym 10 000 lat torfowiskiem przed drogą powrotną. Jeśli chcesz tylko pałacu i nic poza tym, samochód lub autobus wychodzi taniej.

Kiedy jechać, miesiąc po miesiącu

Od końca maja do połowy lipca trwa sezon ogrodu różanego i jest to jedyne okno, które liczy się dla podróżujących po ogrody. Róże kwitną falami, ze szczytem zwykle około połowy czerwca, zależnie od pogody. Jeśli chcesz różaną wersję Rundāle, to Twoje jedyne okno.

Lipiec i sierpień to najbardziej oblegane miesiące wewnątrz pałacu, gdy międzynarodowe grupy autokarowe i wycieczki po obwodzie bałtyckim są u szczytu. Poranki w dni powszednie i tak są spokojniejsze niż weekendowe popołudnia. Unikaj sobót i niedziel w pełni lata, jeśli chcesz spokojnej wersji Złotej Sali.

Wrzesień to mój ulubiony miesiąc na wizytę. Róż już nie ma, ale ogrody wciąż są piękne, światło na południowej fasadzie jest niezwykłe, liczba turystów gwałtownie spada po pierwszym tygodniu, a pałac we wtorek lub środę rano sprawia wrażenie, jakby należał do Ciebie. Gdybym miała wskazać jeden tydzień, byłby to drugi tydzień września.

Październik i listopad są ciche, chłodne i często wilgotne. Ogrody przechodzą w stan spoczynku. Wnętrza są ciepłe i pełne nastroju. Spodziewaj się krótkiego dnia i szarej pogody, ale bardzo niewielu innych zwiedzających.

Od grudnia do marca trwają wizyty zimowe. Pałac jest otwarty siedem dni w tygodniu przez cały rok, wnętrza są ogrzewane, a niskie zimowe światło wpadające przez okna sprawia, że osiemnastowieczne kolory rozświetlają się w sposób, jakiego nie uświadczysz latem. Ogrody są uśpione lub pokryte śniegiem, co na swój sposób bywa piękne. Warto, jeśli i tak jesteś na Łotwie w cichym sezonie.

Kwiecień i początek maja to okno przejściowe. Ogrody się budzą, ale róże jeszcze nie ruszyły. Wnętrza są tej samej jakości przez cały rok. Mniej zwiedzających niż latem, cieplej niż zimą.

Co zabrać i co warto wiedzieć przed wyjazdem

• Wygodne buty. Odrestaurowana trasa to około 90 minut na nogach, na parkiecie i kamiennych podłogach. Idealne są wygodne sportowe buty lub płaskie skórzane. Obcasy to zły pomysł na liczącym 260 lat parkiecie.
• Lekka kurtka, nawet latem. Wnętrza pałacu trzymane są w chłodzie, by chronić tkaniny i złocenia.
• Gotówka lub karta w kasie. Działa jedno i drugie. Bilet na pełną trasę (pałac plus ogrody) to ten, który warto kupić. Bilet tylko na ogrody jest tańszy, ale mija się z sednem.
• Fotografowanie wewnątrz jest dozwolone bez lampy błyskowej. Statywy nie. Większość sal jest na tyle jasna dla aparatów w telefonie, choć kilka ciemniejszych pokoi wymaga szerszej przysłony.
• Zarezerwuj dwie godziny wewnątrz pałacu, minimum. Kolejną godzinę na ogrody, jeśli trwa sezon róż, pół godziny poza nim. Plus czas dojazdu w każdą stronę.
• Na miejscu jest niewielka kawiarnia na kawę i ciastka, ale nic bardziej treściwego. Weź przekąskę, jeśli przyjeżdżasz autobusem i czeka Cię długie popołudniowe oczekiwanie.
• Rundāle jest otwarte siedem dni w tygodniu, przez cały rok. Zwiedzanie odrestaurowanej trasy czasem wymaga wypożyczenia audioprzewodnika (kilka euro dopłaty).

Dla kogo pałac w Rundāle nie jest

• Dla osób, które mają tylko 48 godzin w Rydze i nie widziały Starego Miasta. Wróć do Rundāle przy drugiej wizycie. Priorytetem jest Stare Miasto.
• Dla osób, które zbytnio nie interesują się zabytkowymi wnętrzami. Cały sens tego dnia to barokowe sale, parkiet, sztukaterie, portrety i historia. Jeśli te rzeczy Cię nie poruszają, Rundāle wyda Ci się powolne. Dzień w Sigludzie i Cēsis z zamkami i lasami pasuje lepiej.
• Dla osób, które chcą dużo różnorodności w ciągu dnia. Rundāle to pojedyncze głębokie doświadczenie, a nie miks przystanków. Nasz dzień z przewodnikiem dodaje zamek w Bauskė i wizytę na pomoście bagna Ķemeri, żeby to rozwiązać, ale wersja na własną rękę to po prostu pałac plus jazda plus jazda plus pałac.
• Dla osób oczekujących okazałości w skali Wersalu. Zobacz sekcję powyżej. Jeśli przyjedziesz z Wersalem w głowie, poczujesz, że Rundāle jest małe. Jeśli przyjedziesz z myślą, że to prywatna książęca rezydencja, zobaczysz je wyraźnie.
• Dla rodzin z bardzo małymi dziećmi, które muszą być w ruchu. Zwłaszcza dzieciom poniżej piątego roku życia trudno znieść ciszę, aksamitne sznury i atmosferę „nie dotykać”. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym zwykle to uwielbiają, szczególnie prywatne pokoje księcia i Gabinet Chiński. Bywa różnie.

Na koniec jedna rzecz

Powodem, dla którego wciąż wracam do Rundāle, nie jest okazałość. To cisza. W Europie zostało bardzo niewiele miejsc, gdzie możesz stanąć w oryginalnej osiemnastowiecznej sali barokowej, na oryginalnym osiemnastowiecznym parkiecie, przed portretami człowieka, który zbudował tę salę, i nikt nie jest w zasięgu słuchu. Złota Sala we wtorek rano we wrześniu jest takim miejscem. Jest nim też sypialnia księcia. Jest nim też ogród w pierwszym tygodniu października, gdy ostatnie róże przekwitają.

Jeśli Rundāle ma się dla Ciebie okazać warte zachodu, będzie tak, bo dasz mu czas i ciszę, których potrzebuje. Pośpieszna obiadowa wizyta w grupie autokarowej to nie to samo doświadczenie. Przyjedź w dzień powszedni, poza szczytem lata. Daj sobie godzinę, by zwolnić w salach, które się liczą.

Jeśli wolisz nie prowadzić, nie nawigować ani nie martwić się o przesiadkę autobusem w Bauskė, nasza wycieczka Pałac w Rundāle, zamek w Bauskė & pomost przez bagno Ķemeri kursuje cały rok za 94 EUR od dorosłego i 70 EUR od dziecka. Odbiór z centrum Rygi, klimatyzowany minibus, wstęp do pałacu wliczony, w pakiecie z zamkiem w Bauskė i spokojną wizytą na pomoście bagna Ķemeri, żeby zamienić dzień w porządny łuk zamiast pojedynczego przystanku. Nie płacisz dziś nic, by zarezerwować, i masz bezpłatne odwołanie do 24 godzin przed wyjazdem. Jeśli wolisz zrobić to samodzielnie, wszystko w tym wpisie to to, co powiedziałabym własnym znajomym, gdyby spytali mnie, jak zaplanować poranek w Rundāle z Rygi.

Tak czy inaczej, przyjedź we wrześniu, jeśli możesz. I chodź powoli po apartamentach księcia. Podłoga jest tu historią.

Daiga Taurīte jest licencjonowaną łotewską przewodniczką turystyczną i współzałożycielką Barefoot Baltic. Prowadzi wycieczki jednodniowe dla małych grup z Rygi. Dorastała tutaj, spędziła dwie dekady w Londynie i wróciła do domu w 2024 roku. Barefoot Baltic ma licencję łotewskiego Centrum Ochrony Praw Konsumentów (PTAC), posiada licencję przewozu pasażerów ATD o numerze PS-01995 i jest ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej w BTA Baltic.